Hopelijk volgen snel andere farmaceutische bedrijven met deze vrijwillige  donatie voor de aller armsten!

Nu de HIV-remmers nog, dan ben ik helemaal blij .

PS: Er wordt nog genoeg verdiend met anti-hypertensiva, anti-diabetica en andere geneesmiddelen, dus wees maar niet bang dat de bedrijven nu failliet gaan

Ik had graag een artikel geschreven over het nut van de H1N1-prik, maar ik heb er nu even geen tijd voor. Voor meer betrouwbare informatie:

• Nederlands: infomatie van het RIVM (link)
• Nederlands: informatie voor burgers van het ministerie van VWS (link)
• Nederlands: informatie van de Nederlands Huisartsen Genootschap voor professionals (link)
• Engels: informatie van de EMEA (Europees orgaan die medicijnen controleert op werkzaamheid en veiligheid) (link)
• Engels: wetenschappelijke artikelen over H1N1 op PubMed (Database waar alle (peer)review artikelen en medische onderzoeken van de hele wereld gepubliceerd worden) (link)

Hieronder staan sites niet niet te vertrouwen zijn, omdat ieder (wetenschappelijk) argument ontbreekt, of omdat er geen namen van auteurs bij staan (link expres niet opgenomen, het zijn immers onbetrouwbare sites ):

• prik mij maar lek (geen wetenschappelijk (peer) review artikelen, de argumenten berusten op lucht; van wie is de site? Er GEEN medisch specialist bij betrokken!!!)
• NVKP (idem aan hierboven)

Mijn tip voor mensen die twijfelen: Ga zelf opzoek naar wetenschappelijke informatie. Zorg dat je artikelen hebt die in een wetenschappelijk tijdschrift zijn gepubliceerd. Dit zijn namelijk gepeer reviewde (nagelezen en gecontroleerde) artikelen. Ik keek laatst 1Vandaag, en daar kwam een register-accountant vertellen dat de H1N1-vaccinatie niet goed was voor je…… Schoenmaker, blijf bij je leest!

Momenteel ben ik al bezig aan de vervolg opleiding (Master Farmacie). Dus hopelijk heb ik over 2,5 jaar mijn Master of Science titel

stukje geschiendenis over de titel (van wikipedia):

Bachelor is een term die oorspronkelijk afstamt van het Latijnse woord baccalarius (9e eeuw). De betekenis hiervan was destijds “iemand van nobele of gegoede afkomst met een sociale of maatschappelijke status die niet al te hoog is maar ook niet de allerlaagste”. Aangezien dit vaak jonge mensen betrof verbreidde de betekenis van het woord zich ook uit naar een “ongetrouwde man” of “vrouw”. De universiteiten gaven het Latijnse woord een eigen betekenis. Zo werd in de 13e eeuw voor het eerst de laagste universitaire graad aangeduid met de term baccalaureatus. Waarschijnlijk is deze term een samenvoeging van de Latijnse termen ‘baccalarius’ en ‘laureatus’ (wat gelauwerde betekent). In het Engels maakte men hier weer bachelor van.

Het virus

Wat is een virus?
Een virus is een organisme dat niet tot de levende wezens behoord. Uit zichzelf  kan zich namelijk niet voortbewegen en niet voortplanten. Wat is het dan wel?

influenza virus (schematisch)

Een virus is een soort hol bolletje waarvan de ‘schil’ bestaat uit eitwitten (zie figuur hierboven). Op dit membraan zitten weer andere eitwitten (membraangebonden eiwitten) die kenmerkend zijn voor virussen: Hemagglutine en Neuraminidase. Hemagglutine zorgt ervoor dat het virus de gastcel in kan en Neuraminidase zorgt ervoor dat het virus de gastcel weer uit kan. Er zijn diverse types hemagglutine en neuraminidase bekent. Voor de ‘Mexicaanse griep’ is Influenza A H1N1 de ziekteverwekker. Voor bijvoorbeeld de vogelpest (die ook gevaarlijk is voor de mens) geldt de combinatie H5N1.

Hoe plant een virus zich voort?
In het kapsel van het virus bevindt zich het erfelijke materiaal van het virus (RNA of DNA) en een aantal eiwitten (oa proteases). Nadat het virus de gastcel is binnengedrongen verspreid het erfelijke materiaal zich over de cel. De eiwitten uit het virus nemen de gastcel over, en ‘dwingen’ de gastcel het erfelijke materiaal uit het virus te kopiëren. Zo worden uiteindelijk heel veel nieuwe virussen gevormd (ik heb nu een aantal stappen overgeslagen, maar anders wordt het te ingewikkeld).

Een virus heeft een gastheer (een zogenaamde ‘hostcel’) nodig om te kunnen voortplanten. De gastcel kan een mens, dier of plant zijn. In dit geval van H1N1 was het virus eerst in een varken, waarna het gemuteerd is in een menselijke variant.

Hoe verspreidt H1N1 zich?
H1N1 verspreid zich door de lucht. En omdat het vooral H1N1 zich vooral vermedigvuldigd in de luchtpijp, bronchiën en bronchiolen, is de verspreiding via de lucht nog groter [1].

Wat zijn de symptomen van H1N1?
De symptomen van H1N1 infectie zijn te vergelijken met de normale wintergriep (koorts, keelpijn enz). [1]

Is H1N1 gevaarlijke dan de normale griep?
Ja, H1N1 is gevaarlijker dan de normale griep [1].

Wat kan ik doen om de kans te verkleinen om ziek te worden?
Probeer vaak je handen te wassen. Mocht je jeuk hebben in je ogen, neus of mond, gebruik dan een doekje. Werk met handschoenen als je voor een grote groep mensen eten bereid. Mondkapjes helpen wel, maar is nu nog niet direct nodig.

Wie zijn er vatbaar voor H1N1?
Iedereen is vatbaar voor H1N1! In de media wordt vaak gezegd dat alleen jonge mensen vatbaar zijn voor het virus. Dit is onjuist. Iedereen is vatbaar, maar je hoeft er niet perse ziek van te worden. “Mensen die voor 1957 geboren zijn hebben al enige immuniteit verworven, omdat ze aan het begin van hun leven zijn blootgesteld aan H1N1-varianten die op het huidige virus lijken”, aldus prof. Fouchier (hoogleraar  moleculaire virologie aan het Erasmus Medisch Centrum) [1]. Het is wel opvallend dat er veel ziektegevallen met H1N1 bekent zijn bij jonge mensen tussen de 10-50 jaar [1, 2]. Verder hebben zwangere vrouwen in hun laatste trimester van hun zwangerschap ook verhoogde kans om ziek te worden [2].

Persoonlijk denk ik dat iedereen wel het virus zal krijgen, alleen reageert iedereen er anders op. Sommige personen zullen vanzichzelf al het virus kunnen tegen gaan (zij hebben een goed immuunsysteem), en bij sommige moet er een beetje geholpen worden met het bestrijden van het virus met bijv. oseltamivir.

De medicatie

Oseltamivir (Tamiflu)
Op het moment van schrijven is het beleid dat bij H1N1-gevallen oseltamivir gegeven wordt. Oseltamivir is de werkzame stof van Tamiflu. [3]

Hoe werkt oseltamivir?
Oseltamivir is een selectieve remmer van neuraminidase, een oppervlakteglycoproteïne met enzymatische activiteit dat essentieel is voor de replicatie van zowel het influenza-A als -B virus.[3]

Is het beter om preventief oseltamivir te slikken (profylactisch)?
Nee, het is niet slim om profylactisch oseltamivir te slikken, omdat je dan nooit ziek wordt en dus niet zelf antistoffen tegen H1N1 kunt opbouwen. Het RIVM zegt:

Bij profylaxe wordt slechts bescherming geboden zolang het middel wordt gebruikt: na stoppen is de persoon – wegens het ontbreken van immuniteitsopbouw – weer direct vatbaar voor het influenzavirus. Bij manifeste pandemie zou profylaxe dus weken, zo niet maanden, lang gecontinueerd moeten worden; en daar zijn niet alleen geen gegevens over, maar oseltamivir is voor dergelijk gebruik ook niet op veiligheid beoordeeld of geregistreerd.

Dus mocht je het profylactisch willen slikken, dan moet je het gedurende de tijd dat het virus actief is slikken. Mocht het over 20 jaar weer opduiken, dan moet je weer aan de oseltamivir. Het beste is dus om pas na 1 a 2 dagen griep het middel te gebruiken. Je lichaam is dat al actief bezig met het opruimen van het virus en krijgt dan een beetje hulp van oseltamivir

Heeft oseltamivir wel nut?
Ja, het verminderd de griep van 7 dagen naar 5-6 dagen. Zo kan de ernst van de griep minder worden, zodat de kans op overleven toeneemt.

Kan H1N1 resistent zijn tegen oseltamivir?
Er zijn een aantal gevallen bekend waarbij oseltamivir niet werkte (Denemarken, Hong Kong en Japan). Het alternatief is zanamivir [1, 2].

Moet ik nu al oseltamivir kopen?
Nee, oseltamivir krijg je sowieso pas mee als je naar een arts of GGD bent geweest. Je kan het dus niet vrij verkrijgen. Pas op met websites die het tegendeel proberen te bewijzen! Ga voor vragen over oseltamivir altijd naar je apotheek!

Waar blijft het vaccin tegen H1N1?
Op dit moment worden er getest met een vaccin van Novartis onder 6000 mensen in de VS, Duitsland en het Verenigd Koninkrijk. Verwacht wordt dat pas in januari 2010 de eerste Nederlanders gevaccineerd kunnen worden. In totaal zijn er 34 miljoen vaccins besteld, en verwacht wordt dat iedere persoon 2 vaccinaties moet krijgen [1]. Eerst zullen alle risicogroepen gevaccineerd worden, waarna de rest van de bevolking aan de beurt komt.

Extra info

• Informatie van de KNMP (voor apothekers): link
• Informatie van de NHG (voor huisartsen): link
• Informatie van het RIVM (voor medisch specialisten): link

Gebruikte literatuur

[1] Pharmaceutisch Weekblad, 144 (32-33), 12-17, 2009 [voor leden: http://pw.nl/archief/2009/nummer-32-33-jaar-2009/2009pw32p12.pdf ]

[2] RIVM: http://www.rivm.nl/cib/binaries/Neuraminidaseremmers%20bij%20pandemie060809_tcm92-61884.pdf

[3] College voor zorgverzekeringen (CvZ): Oseltamivir  http://www.fk.cvz.nl/Preparaatteksten/O/oseltamivir.asp

Aangezien de dermale toepassing van Aloë vera in de vorm van een geneesmiddel nog niet in de medische wereld geaccepteerd is, wordt in deze scriptie de dermale toepassing onderzocht. Deze scriptie zal met wetenschappelijke onderbouwing proberen aan te tonen waarom Aloë vera medisch toepasbaar is bij huidaandoeningen. Het onderzoek zal gaan over de relatie van Aloë vera met de anti-inflammatoire en antipathogene eigenschappen en effecten op de huid daarvan.

(…)

Deze scriptie zal beginnen met een korte inleiding over acemannanen, daarna zal een uitgebreide inleiding over het immuunsysteem volgen. Hierna worden een aantal ziekten beschreven waar Aloë vera mogelijk invloed op heeft. Tot slot zullen de effecten van acemannanen op het immuunsysteem en op de eerder besproken ziekten beschreven worden.

In mijn scriptie draait vooral over het genezingseffect van acemannnanen bij huidaandoeningen. In deze scriptie zullen 3 huidaandoeningen besproken worden, namelijk Leishmaniasis, Lichen Planus en Psoriasis. Er is voor deze 3 aandoeningen gekozen, omdat Aloë vera hierop enige invloed heeft. Mogelijk geeft Aloë vera bij meer huidaandoeningen een effect, maar deze zijn nog niet wetenschappelijk onderzocht.

Tevens zal in de scriptie worden uitgelegd hoe wondheling werkt, en welk effect acemannanen hebben op macrofagen, dendritische cellen en T-cellen.

Hieronder staat een korte uitleg van de begrippen (bronnen staan in de scriptie wel aangegeven):

Acemannanen
Wat zijn acemannanen? Aloë vera bestaat uit verschillende stoffen. Gedurende 20 jaar zijn er 2 belangrijke werkzame stoffen onderzocht; dit zijn gluco- of acemannanen en anthraquinonen. Mannaan is een aaneenschakeling van mannose-moleculen en weegt ongeveer 1691,48 g/mol. Deze moleculen zijn via een β(1, 4)-verbinding met elkaar verbonden. Een mannaan is deels geacetyleerd waardoor de term ‘acemannaan’ is ontstaan.

Leishmaniasis
Leishmaniasis is een complexe ziekte, veroorzaakt door de parasiet Leishmania. De ziekte is complex, omdat er 20 verschillende soorten Leishmania zijn. Bovendien verloopt de verspreiding zeer makkelijk. (…) Er zijn 3 verschillende vormen van Leishmaniasis: cutane, mucocutane en de diepgewortelde vorm. De 3 vormen worden veroorzaakt door de verschillende soorten Leishmania parasieten. Gevolgen van deze ziekte kunnen variëren van huidwonden tot de dood.

Lichen Planus
Lichen planus (LP) is chronische inflammatoire aandoening die de huid en/of slijmvliezen aantast. De oorzaak van LP is nog onbekend, maar er wordt gedacht aan emotionele stress, of een virale infectie. De zichtbare kenmerken zijn vaak lesies in de huid, slijmvliezen (wang) en tong.

Psoriasis
De oorzaak van de ziekte is onbekend. Men denkt dat het een defect in het DNA is (genetisch probleem). Het is nog niet duidelijk welke allelen betrokken zijn bij psoriasis, maar er zijn wel 6 clusters gevonden waar de mogelijke mutatie zit. Hoe deze genetische mutatie tot uiting komt is onbekend, er wordt gedacht aan een traumatische ervaring of een bacteriële infectie. De meeste onderzoeken zijn het er wel mee eens dat psoriasis een autoimmuun ziekte is. De uiteindelijke leidt alles tot verhoging van keratinocyten, vorming van psoriasis plaque en erytheem van de huid.

Wil je mijn scriptie lezen? Download mijn scriptie (PDF):

Hoge kwaliteit versie (14 MB)

Lage kwaliteit versie (4 MB)

Wat is Uschijf?
De Uschijf is een plek waar je al je documenten kunt opslaan, en overal op de universiteit kunt openen (op iedere computer van de Universiteit Utrecht). Je moet natuurlijk wel inloggen met je solis-id en wachtwoord. Korte omschrijving van de Universiteit Utrecht (UU) over de Uschijf:

“De solis-uschijf is je digitale map om je actuele documenten in te vervoeren. Door je documenten op te slaan op de uschijf hoef je deze bijvoorbeeld niet meer op diskette op te slaan om er elders mee aan de slag te gaan. De ruimte van de uschijf is 50 MB en is dus niet bedoeld als permanente opslagruimte van je documenten. Het is aan te raden om zelf een back-up te maken van bestanden die je opslaat op de Solis-uschijf.”

Overal bij je documenten
Allemaal leuk en aardig zo’n virtuele schijf, maar wat te doen als je op de UU aan je project hebt gewerkt en thuis verder wilt werken? Dan kan je niet zomaar bij je documenten op de veilige Uschijf. Gelukkig heeft de UU daar wat op bedacht, inloggen via MyUU of via ftp.uschijf.uu.nl. Hpfsss, ik ben een Apple-user, dus ik ben gewend aan een simpel leven (“Think Different” - filmpjes). Ik wil niet iedere keer inloggen om bij mijn documenten te komen. Gelukkig is er een oplossing voor Apple-users!

De stappen

Tip: Zet de Uschijf in je favorieten door op het plusje naar de invoerbalk te drukken (zie het plaatje bij stap 3). Nu hoef je in het vervolg alleen dubbel te klikken op de servernaam

http://www.mediboek.nl/

Het mooie van deze website is dat er meteen een vergelijking gemaakt wordt tussen alle bekende online boekenwinkels (van binnen- en buitenland).

Voorbeeld: Pharmacology (bijbel voor farmaciestudenten ) op mediboek.nl

Vezels
“Vezels zijn goed voor gezondheid en de stoelgang.”, aldus het onderzoek van de Consumentenbond. Dit klopt ook. Daarom wordt vezelrijke voeding (zoals bruinbrood, aardappelen/rijst, groentes en fruit) aanbevolen.

Antioxidanten
Wat belangrijker van fruit is, is dat zij antioxidanten bevatten. De andere vezelrijke voedingssupplementen hebben deze antioxidaten namelijk niet/minder.

Je lichaam maakt vele stoffen aan. Soms kan het zijn dat bepaalde stoffen niet door het lichaam aangemaakt kunnen worden, zoals bepaalde antioxidanten. Naast goede stoffen dat je lichaam aanmaakt, worden er ook vele ‘slechte’ stoffen aangemaakt, zoals radicalen. Een radicaal kan ervoor zorgen dat je DNA van bepaalde cellen zo wordt aangetast, zodat de cel foutieve of soms helemaal geen eiwitten meer gaat aanmaken. De werkingen van een antioxidant berust op het feit dat het de radicalen kan neutraliseren.  De antioxidant neemt bijvoorbeeld een geoxideerd zuurstofatoom over van een molecuul, waarna het geoxideerde antioxidant wordt uitgescheiden.

Het nut van antioxidanten is dus heel belangrijk. Vitamine C is misschien wel het bekendste antioxidant. Het is bewezen dat antioxidanten op vele punten een mogelijk positief effect op de kwaliteit van leven hebben [1].

Druiven
Druiven bevatten volgens de Consumentenbond de minste vezels. Maar dit maakt druiven niet tot de slechtste fruitsoort. Sterker nog, druiven helpen tegen tal van andere zieken, omdat druiven onder andere het antioxidant resveratrol bevat. Druiven (schil, sap en vruchtvlees) zorgen voor afname van radicalen (superoxide), verbeterde bloedstroming, verminderde bloedplaatjes aggregatie en vermindering in activiteit van COX-1 en 2 (zie figuur 1) [2].

figuur 1: Effects of grape extract (skin, seed, juice, resveratrol, and so on) on some of the early steps of atherosclerosis. A positive (+) indicates an increase in effect and a negative (−) indicates an inhibitory effect. oxLDL indicates oxidized LDL; PGE2, prostaglandin E2.[2

Natuurlijk heeft dit allemaal verband met elkaar, maar het zorgt voor een verminderde kans op atherosclerose, en daarmee op een myocard infarct [2]. 

Onjuiste titel
De Consumentenbond heeft een onjuiste conclusie getrokken dat sinaasappels en mango’s het beste fruit zijn. Ze bevatten blijkbaar meer vezels, maar dat maakt een fruit niet het allerbeste. Ik zou juist kijken naar de antioxidante eigenschap, omdat deze veel waardevoller is. Antioxidanten komen namelijk niet voor in broden en een goede leefwijze. Vaak zijn ze alleen te vinden in fruit en groente. Een gezond leven en een goede stoelgang zijn ook op andere manieren te bereiken (voldoende bewegen, gevarieerd eten enz enz).

Bronnen:
[1] = Béliveau R, Gingras D., Role of nutrition in preventing cancer., Can Fam Physician. 2007 Nov;53(11):1905-11.
[2] = Wayne R. Leifert, Mahinda Y. Abeywardena, Cardioprotective actions of grape polyphenols, Nutrition Research, Volume 28, Issue 11, November 2008, Pages 729-737, ISSN 0271-5317, DOI: 10.1016/j.nutres.2008.08.007. (http://www.sciencedirect.com/science/article/B6TB1-4TYC9HK-1/2/eba78847e4a701e9ca4dd5f756b4e435)

PS: Je kan de bronnen niet volledig lezen (licentie onzin enzo). Mocht je een artikel willen lezen, dan kan ik het je mailen

Er zijn zoveel indianenverhalen over het vaccinatieprogramma, onder andere van Vereniging Kritisch Prikken. Het RIVM is nu een tegencampagne gestart om de afwezige meisjes alsnog zover te krijgen om de vaccins wel te nemen. Gisteren was Roel Couthino (directeur Infectieziekten van het RIVM) bij Pauw en Witteman (zie hieronder voor het filmpje). Het RIVM heeft een lijst gepubliceerd met de grootste fabeltjes over het vaccinatieprogramma. Hij zegt dat er totaal geen angst voor de vaccinatie hoeft te zijn. Nou is dat ook niet helemaal waar, want het geneesmiddel is pas sinds 6 jaar op de markt. MAAR: het is uitvoerig getest!!!

Gisteren was er een mevrouw van de Vereniging Kritisch Prikken bij NOVA (zie hieronder voor het filmpje), maar helaas kon zij niet met wetenschappelijke argumenten komen. Het VKP beroept zich op bronnen, maar blijkbaar kennen ze die niet… Nou, dat noem ik pas betrouwbaar… NOT!

Ik ben benieuwd wat en hoe jullie denken over de vaccinatie, vul de poll maar in !

Pauw en Witteman [10-03-2009]

 

Nova [10-03-2009]

Er zijn maar 2 argumenten te noemen (die wetenschappelijk zijn onderzocht) om tegen een vaccinatie te zijn [1]:

• Bevordering van promiscuïteit
• Hoge kosten

Mijn mening: Ik denk niet dat het vaccinatie-programma zou doorgaan als het significant levens zou eisen. Mensen gaan iedere dag dood (al dan niet aan medicatie), maar dit moet niet een reden zijn om een geneesmiddel niet in te nemen. En tuurlijk heeft de wetenschap het ook wel eens fout (zie Vioxx), maar dan wordt het erkent en rechtgezet. Zeker nu het om kinderen gaat, heeft de Nederlandse overheid wel nagedacht hoor

Lees meer!

Spookverhalen

Om een aantal spook verhalen op te noemen:

De FDA zou informatie achterhouden – Weerlegging: Uit Aziatisch onderzoek is gebleken dat er geen bijwerkingen zijn bij het vaccin [2]. Tevens zijn er geen artikelen op PubMed.com te vinden die aantonen dat er systematisch ernstige bijwerkingen zijn bij deze vaccinatie. Overigens: IEDER geneesmiddel heeft bijwerkingen Het is ook erg schizofreen om te denken dat de FDA informatie zou achterhouden. De FDA heeft namelijk juist belang om wetenschappelijke artikelen te publiceren.

Er zit rattengif in het vaccin – Weerlegging: Klopt, maar in een zo’n lage concentratie dat je er niks van merkt. Het is om de pH van de vaccin te controleren. Als de pH van een vaccin namelijk te hoog of te laag is, dan werkt het vaccin niet meer. Een vaccin is namelijk niet meer dat een hoop aminozuren bij elkaar, en die zijn gevoelig hoor pH/ladings-verschillen. De Gardasil-vaccin (die alleen natriumboraat bevat) is wel gewoon veilig [3]. Er is aangetoond dat het adjuvant geen bijwerkingen geeft, en je gaat zeker niet dood!

HPV-vaccin eist dodelijke slachtoffers – Weerlegging: Tja, misschien was het toen nog niet bekent, maar zwangerschap en kans op trobus vorming zijn ook contra-indicaties [3, 4]

Wetenschappelijke argumenten

Werkingsmechanisme Gardasil [3]:

Gardasil is een niet-infectieus recombinant quadrivalent vaccin met adjuvant, bereid van de sterk gezuiverde virusachtige deeltjes (VLP’s) van het belangrijkste capside-L1-eiwit van HPV type 6, 11, 16 en 18. De VLP’s bevatten geen viraal DNA, ze kunnen geen cellen infecteren, reproduceren of een ziekte veroorzaken. HPV infecteert enkel mensen, maar onderzoek bij dieren met analoge papillomavirussen doet veronderstellen dat de werkzaamheid van LI VLP vaccins gemedieerd wordt door de ontwikkeling van een humorale immuunrespons.

Werkingsmechanisme Cervarix [4]:

Cervarix is een niet-infectieus recombinant vaccin bereid uit sterk gezuiverde virusachtige deeltjes (VLP’s) van het belangrijkste capside-L1-eiwit van oncogene HPV-typen 16 en 18. Aangezien de VLP’s geen viraal DNA bevatten, kunnen zij geen cellen infecteren, zich niet reproduceren en geen ziekte veroorzaken. Studies bij dieren hebben aangetoond dat de werkzaamheid van L1-VLP-vaccins grotendeels tot stand wordt gebracht door de ontwikkeling van een humorale immuunrespons.

Uit Nederlands onderzoek is wel gebleken dat de vaccinatie veel geld kost, en nu betrekkelijk weinig opleverd [5]. Het programma kost de burger alleen belastinggeld, maar ja, dat kosten de Betuwelijn, onderzoek naar rekeningrijden en de JSF ook

Bronnen:

[1] = Thomas, T. L., The New Human Papillomavirus (HPV) Vaccine: Pros and Cons For Pediatric and Adolescent Health, Pediatric nursing, Volume: 34, Issue: 5 (September 1, 2008), pp: p429, 3p. Abstract PubMed

[2] = Sankaranarayanan, R. et al., Human Papillomavirus Infection and Cervical Cancer Prevention in India, Bangladesh, Sri Lanka and Nepal, Vaccine, Volume: 26, (August 19, 2008), pp: M43-M52

[3] = EMEA, onderzoeksresultaten Gradasil, gratis te downloaden op de site van de EMEA

[4] = EMEA, onderzoeksresultaten Cervarix, gratis te downloaden op de site van de EMEA

[5] = drs. Louwrens Boomsma, HPV-vaccinatie weinig zinvol, Medisch contact