De hele wereld staat op z’n kop voor H1N1, in de volksmond beter bekent als het Mexicaanse virus. Heel wat indianenverhalen doen de ronde over wat H1N1 is en wat het niet is. Ik ga proberen uit te leggen wat het precies is en wat je er tegen kan doen (in zo simpel mogelijk Nederlands
). Het artikel bestaat uit 2 delen: uitleg over het virus (deel 1) en over de medicatie daarbij (deel 2).
Het virus
Wat is een virus?
Een virus is een organisme dat niet tot de levende wezens behoord. Uit zichzelf kan zich namelijk niet voortbewegen en niet voortplanten. Wat is het dan wel?

influenza virus (schematisch)
Een virus is een soort hol bolletje waarvan de ’schil’ bestaat uit eitwitten (zie figuur hierboven). Op dit membraan zitten weer andere eitwitten (membraangebonden eiwitten) die kenmerkend zijn voor virussen: Hemagglutine en Neuraminidase. Hemagglutine zorgt ervoor dat het virus de gastcel in kan en Neuraminidase zorgt ervoor dat het virus de gastcel weer uit kan. Er zijn diverse types hemagglutine en neuraminidase bekent. Voor de ‘Mexicaanse griep’ is Influenza A H1N1 de ziekteverwekker. Voor bijvoorbeeld de vogelpest (die ook gevaarlijk is voor de mens) geldt de combinatie H5N1.
Hoe plant een virus zich voort?
In het kapsel van het virus bevindt zich het erfelijke materiaal van het virus (RNA of DNA) en een aantal eiwitten (oa proteases). Nadat het virus de gastcel is binnengedrongen verspreid het erfelijke materiaal zich over de cel. De eiwitten uit het virus nemen de gastcel over, en ‘dwingen’ de gastcel het erfelijke materiaal uit het virus te kopiëren. Zo worden uiteindelijk heel veel nieuwe virussen gevormd (ik heb nu een aantal stappen overgeslagen, maar anders wordt het te ingewikkeld).
Een virus heeft een gastheer (een zogenaamde ‘hostcel’) nodig om te kunnen voortplanten. De gastcel kan een mens, dier of plant zijn. In dit geval van H1N1 was het virus eerst in een varken, waarna het gemuteerd is in een menselijke variant.
Hoe verspreidt H1N1 zich?
H1N1 verspreid zich door de lucht. En omdat het vooral H1N1 zich vooral vermedigvuldigd in de luchtpijp, bronchiën en bronchiolen, is de verspreiding via de lucht nog groter [1].
Wat zijn de symptomen van H1N1?
De symptomen van H1N1 infectie zijn te vergelijken met de normale wintergriep (koorts, keelpijn enz). [1]
Is H1N1 gevaarlijke dan de normale griep?
Ja, H1N1 is gevaarlijker dan de normale griep [1].
Wat kan ik doen om de kans te verkleinen om ziek te worden?
Probeer vaak je handen te wassen. Mocht je jeuk hebben in je ogen, neus of mond, gebruik dan een doekje. Werk met handschoenen als je voor een grote groep mensen eten bereid. Mondkapjes helpen wel, maar is nu nog niet direct nodig.
Wie zijn er vatbaar voor H1N1?
Iedereen is vatbaar voor H1N1! In de media wordt vaak gezegd dat alleen jonge mensen vatbaar zijn voor het virus. Dit is onjuist. Iedereen is vatbaar, maar je hoeft er niet perse ziek van te worden. “Mensen die voor 1957 geboren zijn hebben al enige immuniteit verworven, omdat ze aan het begin van hun leven zijn blootgesteld aan H1N1-varianten die op het huidige virus lijken”, aldus prof. Fouchier (hoogleraar moleculaire virologie aan het Erasmus Medisch Centrum) [1]. Het is wel opvallend dat er veel ziektegevallen met H1N1 bekent zijn bij jonge mensen tussen de 10-50 jaar [1, 2]. Verder hebben zwangere vrouwen in hun laatste trimester van hun zwangerschap ook verhoogde kans om ziek te worden [2].
Persoonlijk denk ik dat iedereen wel het virus zal krijgen, alleen reageert iedereen er anders op. Sommige personen zullen vanzichzelf al het virus kunnen tegen gaan (zij hebben een goed immuunsysteem), en bij sommige moet er een beetje geholpen worden met het bestrijden van het virus met bijv. oseltamivir.
De medicatie
Oseltamivir (Tamiflu)
Op het moment van schrijven is het beleid dat bij H1N1-gevallen oseltamivir gegeven wordt. Oseltamivir is de werkzame stof van Tamiflu. [3]
Hoe werkt oseltamivir?
Oseltamivir is een selectieve remmer van neuraminidase, een oppervlakteglycoproteïne met enzymatische activiteit dat essentieel is voor de replicatie van zowel het influenza-A als -B virus.[3]
Is het beter om preventief oseltamivir te slikken (profylactisch)?
Nee, het is niet slim om profylactisch oseltamivir te slikken, omdat je dan nooit ziek wordt en dus niet zelf antistoffen tegen H1N1 kunt opbouwen. Het RIVM zegt:
Bij profylaxe wordt slechts bescherming geboden zolang het middel wordt gebruikt: na stoppen is de persoon – wegens het ontbreken van immuniteitsopbouw – weer direct vatbaar voor het influenzavirus. Bij manifeste pandemie zou profylaxe dus weken, zo niet maanden, lang gecontinueerd moeten worden; en daar zijn niet alleen geen gegevens over, maar oseltamivir is voor dergelijk gebruik ook niet op veiligheid beoordeeld of geregistreerd.
Dus mocht je het profylactisch willen slikken, dan moet je het gedurende de tijd dat het virus actief is slikken. Mocht het over 20 jaar weer opduiken, dan moet je weer aan de oseltamivir. Het beste is dus om pas na 1 a 2 dagen griep het middel te gebruiken. Je lichaam is dat al actief bezig met het opruimen van het virus en krijgt dan een beetje hulp van oseltamivir
Heeft oseltamivir wel nut?
Ja, het verminderd de griep van 7 dagen naar 5-6 dagen. Zo kan de ernst van de griep minder worden, zodat de kans op overleven toeneemt.
Kan H1N1 resistent zijn tegen oseltamivir?
Er zijn een aantal gevallen bekend waarbij oseltamivir niet werkte (Denemarken, Hong Kong en Japan). Het alternatief is zanamivir [1, 2].
Moet ik nu al oseltamivir kopen?
Nee, oseltamivir krijg je sowieso pas mee als je naar een arts of GGD bent geweest. Je kan het dus niet vrij verkrijgen. Pas op met websites die het tegendeel proberen te bewijzen! Ga voor vragen over oseltamivir altijd naar je apotheek!
Waar blijft het vaccin tegen H1N1?
Op dit moment worden er getest met een vaccin van Novartis onder 6000 mensen in de VS, Duitsland en het Verenigd Koninkrijk. Verwacht wordt dat pas in januari 2010 de eerste Nederlanders gevaccineerd kunnen worden. In totaal zijn er 34 miljoen vaccins besteld, en verwacht wordt dat iedere persoon 2 vaccinaties moet krijgen [1]. Eerst zullen alle risicogroepen gevaccineerd worden, waarna de rest van de bevolking aan de beurt komt.
Extra info
- Informatie van de KNMP (voor apothekers): link
- Informatie van de NHG (voor huisartsen): link
- Informatie van het RIVM (voor medisch specialisten): link
Gebruikte literatuur
[1] Pharmaceutisch Weekblad, 144 (32-33), 12-17, 2009 [voor leden: http://pw.nl/archief/2009/nummer-32-33-jaar-2009/2009pw32p12.pdf ]
[2] RIVM: http://www.rivm.nl/cib/binaries/Neuraminidaseremmers%20bij%20pandemie060809_tcm92-61884.pdf
[3] College voor zorgverzekeringen (CvZ): Oseltamivir http://www.fk.cvz.nl/Preparaatteksten/O/oseltamivir.asp